Απoλύτως εξαρτημένη από το δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα παραμένει η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι δημογραφικές εξελίξεις και οι δημοσιονομικές πιέσεις δοκιμάζουν τη βιωσιμότητα αλλά και την επάρκεια των συντάξεων. Τα στοιχεία που προκύπτουν από την πρόσφατη έρευνα της Insurance Europe αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος: έξι στους δέκα Ελληνες δεν διαθέτουν κανένα συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό ή αποταμιευτικό πλάνο και περιορίζονται στη σύνταξη που αναμένουν να λάβουν από το κράτος ή, στην καλύτερη περίπτωση, από κάποιο επαγγελματικό ταμείο.
Το ποσοστό των Ελλήνων που δεν αποταμιεύουν καθόλου για τη σύνταξη φθάνει στο 59%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των 12 ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο αντίστοιχος μέσος όρος διαμορφώνεται στο 41%, με τα ποσοστά ανά χώρα να κυμαίνονται από 16% έως 65%. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει το βαθύ συνταξιοδοτικό κενό που χαρακτηρίζει την ελληνική πραγματικότητα και επιβεβαιώνει τη χαμηλή αποταμιευτική και ασφαλιστική κουλτούρα της χώρας.
Απαισιόδοξοι οι Ευρωπαίοι για τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων
Οι Ελληνες που συμμετείχαν στην έρευνα κλήθηκαν να απαντήσουν για ιδιωτικά ασφαλιστικά προγράμματα του τρίτου πυλώνα, για επαγγελματικά ταμεία ή για άλλα επενδυτικά προϊόντα μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, με τις καταθέσεις να εξαιρούνται. Το 59% απάντησε ότι δεν διαθέτει κανένα από τα παραπάνω. Ακόμη και το περίπου 40% που δηλώνει ότι έχει κάποιο συνταξιοδοτικό πλάνο, δημιουργεί ερωτήματα ως προς το εάν αυτό είναι επαρκές ή αν έχει τον μακροπρόθεσμο χαρακτήρα που απαιτείται ώστε να στηρίξει το βιοτικό επίπεδο μετά την αποχώρηση από την εργασία.
Το βασικό εμπόδιο στην αποταμίευση δεν φαίνεται να είναι η έλλειψη διάθεσης. Αντιθέτως, το 76% των Ελλήνων δηλώνει ότι βλέπει θετικά την αποταμίευση για τη σύνταξη. Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί (44%) αναφέρουν ότι δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να ξεκινήσουν, ενώ το 17% δηλώνει ότι ενδιαφέρεται, αλλά αισθάνεται πως δεν διαθέτει επαρκείς πληροφορίες. Ενα επιπλέον 15% δηλώνει ότι σκοπεύει να ξεκινήσει αποταμίευση στο εγγύς μέλλον. Τα στοιχεία αυτά σκιαγραφούν μια κοινωνία που αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο της συνταξιοδοτικής ανεπάρκειας, αλλά παραμένει εγκλωβισμένη στο περιορισμένο εισόδημα, στην οικονομική αβεβαιότητα και στην απουσία κατάλληλων μακροπρόθεσμων λύσεων.
Χαμηλή εισφορά, μικρή σύνταξη για τους μη μισθωτούς
Την ίδια στιγμή, η εικόνα της αγοράς ιδιωτικής ασφάλισης δείχνει ότι τα διαθέσιμα προϊόντα δεν καλύπτουν επαρκώς αυτό το κενό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ενωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος, τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια ανέρχονται σε περίπου 1,8 εκατομμύριο, εκ των οποίων σχεδόν 496.000 αφορούν επενδυτικά προϊόντα unit linked, χωρίς εγγυήσεις. Πρόκειται κατά κανόνα για προγράμματα εφάπαξ καταβολής και μικρής διάρκειας, συνήθως έως επτά έτη, όταν σε ώριμες ευρωπαϊκές αγορές ο μέσος όρος διακράτησης φθάνει στα 15 έτη. Ουσιαστικά πρόκειται για επενδύσεις που προσομοιάζουν περισσότερο σε αμοιβαία κεφάλαια παρά σε ολοκληρωμένα συνταξιοδοτικά πλάνα.
Λιγότεροι από 250.000 εργαζόμενοι συμμετέχουν σε κάποιο επαγγελματικό ταμείο.
Ακόμη λιγότερο διαδεδομένα είναι τα συνθετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα τύπου life cycle, τα οποία συνδυάζουν αποταμίευση και ασφαλιστική προστασία και προσαρμόζονται στη διάρκεια του εργασιακού βίου. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες τέτοια προϊόντα ενισχύονται και φορολογικά, υπό την προϋπόθεση μακροχρόνιας διακράτησης, κάτι που στην Ελλάδα απουσιάζει. Παράλληλα, τα ασφάλιστρα ζωής βαίνουν μειούμενα προς όφελος των unit linked, τα οποία προωθούνται συχνά ως εναλλακτική στις χαμηλές αποδόσεις των καταθέσεων.
Κι όμως, η ανάγκη για ασφάλεια παραμένει κυρίαρχη για τους Ελληνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Insurance Europe, το 81% των Ευρωπαίων προτιμάει συνταξιοδοτικά προϊόντα που εγγυώνται τουλάχιστον την επιστροφή των εισφορών τους. Στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό φθάνει στο 86%, το υψηλότερο μεταξύ των χωρών της έρευνας, επιβεβαιώνοντας την έντονη αποστροφή προς τον κίνδυνο, ιδίως σε ό,τι αφορά τη σύνταξη. Αντίστοιχα, μόνο το 19% των Ευρωπαίων δηλώνει διατεθειμένο να επιλέξει προϊόντα υψηλότερου ρίσκου για δυνητικά μεγαλύτερες αποδόσεις.
Αμετάβλητα τα όρια ηλικίας για σύνταξη έως το 2029
Ανάλογες αντιφάσεις καταγράφονται και στις προτιμήσεις για τον τρόπο καταβολής της σύνταξης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η περιοδική σύνταξη παραμένει η δημοφιλέστερη επιλογή, ενώ ακολουθούν το εφάπαξ και οι συνδυαστικές λύσεις. Στην Ελλάδα σχεδόν οι μισοί δηλώνουν ότι προτιμούν σύνταξη και περίπου το ένα τέταρτο εφάπαξ. Οταν όμως τίθεται το δίλημμα μεταξύ ενός εφάπαξ ποσού 50.000 ευρώ ή 2.500 ευρώ ετησίως για όλη τη ζωή, το 62% επιλέγει το εφάπαξ, αποκαλύπτοντας την έντονη ανάγκη για άμεση ρευστότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κίνητρα που οδηγούν στην έναρξη αποταμίευσης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο καθοριστικό ρόλο παίζει η προσωπική συμβουλή, ενώ στην Ελλάδα η κοινωνική επιρροή είναι ισχυρότερη: το 30% ξεκίνησε μετά από συζήτηση με φίλους ή μέσω social media, έναντι 21% στην Ε.Ε. Μόνο το 29% ξεκίνησε μετά από συζήτηση με διαμεσολαβητή και το 19% μέσω εργοδοτικού προγράμματος.
Την ίδια ώρα, τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης παραμένουν υποτονικά. Παρά το γεγονός ότι έχουν θεσμοθετηθεί από το 2002, λιγότεροι από 250.000 εργαζόμενοι συμμετέχουν σε κάποιο ΤΕΑ, δηλαδή μόλις έξι στους 100 εργαζομένους. Αν και το ενεργητικό τους αυξάνεται, η συνολική βαρύτητά τους παραμένει εξαιρετικά χαμηλή σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Πηγή: kathimerini.gr
