Όσοι έχουν καταφέρει να διακόψουν το κάπνισμα έχουν κάθε λόγο να αισθάνονται ικανοποίηση. Τα οφέλη για την υγεία αρχίζουν να εμφανίζονται σχεδόν αμέσως, ορισμένα μάλιστα μέσα σε λίγα μόλις λεπτά από το τελευταίο τσιγάρο.
Σε βάθος χρόνου, ωστόσο, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Ο οργανισμός διαθέτει σημαντικές δυνατότητες αποκατάστασης, αλλά αυτές δεν είναι απεριόριστες.
Ορισμένες από τις βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα χρειάζονται χρόνια ή και δεκαετίες για να υποχωρήσουν, ενώ άλλες, κυρίως στους πνεύμονες, είναι μόνιμες. Παράλληλα, ο αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα μειώνεται μετά τη διακοπή, αλλά δεν εξαλείφεται ποτέ πλήρως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια έχει περιορισμένη αξία. Αντιθέτως, η διακοπή του καπνίσματος παραμένει μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις που μπορεί να λάβει κάποιος για την υγεία και την ποιότητα της ζωής του.
Η σωστή διατροφή, η άσκηση και η αποφυγή νέων επιβαρυντικών παραγόντων μπορούν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τα οφέλη.
«Η διακοπή του καπνίσματος είναι αναμφίβολα μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις που μπορεί να κάνει κάποιος για την υγεία του, σε οποιαδήποτε ηλικία και σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή», επισημαίνει ο Έρικ Σίνγκι, θωρακικός ογκολόγος στο Αντικαρκινικό Κέντρο MD Anderson του Χιούστον.
Τι αλλάζει στον οργανισμό μετά το τελευταίο τσιγάρο
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους ως προς τον βαθμό αποκατάστασης. Η εξέλιξη εξαρτάται από τον αριθμό των τσιγάρων που κάπνιζε κάποιος, τη διάρκεια της καπνιστικής συνήθειας και το είδος των βλαβών που έχουν ήδη προκληθεί.
Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο καπνίσματος. Ακόμη και το περιστασιακό ή το λεγόμενο κοινωνικό κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα και πνευμονικής βλάβης σε σύγκριση με την πλήρη αποχή.
Τα πρώτα οφέλη εμφανίζονται πολύ γρήγορα. Περίπου 20 λεπτά μετά το τελευταίο τσιγάρο, οι καρδιακοί παλμοί μπορούν να αρχίσουν να επιστρέφουν σε φυσιολογικά επίπεδα. Μέσα στις επόμενες ώρες μειώνεται η συγκέντρωση μονοξειδίου του άνθρακα στο αίμα και βελτιώνεται η οξυγόνωση του οργανισμού.
Καθώς περνούν οι εβδομάδες, αρχίζουν να επαναλειτουργούν οι κροσσοί, οι μικροσκοπικές τριχοειδείς δομές που βρίσκονται στους αεραγωγούς και απομακρύνουν τη βλέννα και τα ξένα σωματίδια από τους πνεύμονες. Η διαδικασία αυτή μπορεί αρχικά να προκαλέσει εντονότερο βήχα, ο οποίος, αν και ενοχλητικός, αποτελεί συχνά ένδειξη ότι οι πνεύμονες προσπαθούν να καθαρίσουν.
Την ίδια περίοδο μειώνονται σταδιακά η φλεγμονή και το οίδημα στους αεραγωγούς, με αποτέλεσμα να παρατηρείται μικρή αλλά αισθητή βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας. Παράλληλα, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αρχίζει να υποχωρεί ήδη από τις πρώτες εβδομάδες και τους πρώτους μήνες.
«Δεν συνηθίζουμε να αντιλαμβανόμαστε το κάπνισμα ως μια πάθηση που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό, αλλά αυτό ακριβώς είναι», αναφέρει ο πνευμονολόγος Ντέιβιντ Χιλ.
Οι αλλαγές γίνονται αντιληπτές και στην καθημερινότητα. Πρώην καπνιστές αναφέρουν συχνά ότι επανέρχονται σταδιακά η γεύση και η όσφρησή τους, ενώ μειώνεται το λαχάνιασμα κατά το περπάτημα ή τη σωματική άσκηση.
Δεν υποχωρούν, πάντως, όλες οι συνέπειες με τον ίδιο ρυθμό. Το κάπνισμα συμβάλλει στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας στα τοιχώματα των αρτηριών και μπορεί να χρειαστούν 20 έως 30 χρόνια για να μειωθεί σημαντικά αυτή η επιβάρυνση.
Η μακροχρόνια αποκατάσταση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τον τρόπο ζωής που ακολουθεί ο πρώην καπνιστής. Μεγάλη μελέτη σε περισσότερους από 150.000 ανθρώπους που είχαν διακόψει το κάπνισμα έδειξε ότι όσοι διατηρούσαν φυσιολογικό σωματικό βάρος, ασκούνταν τακτικά, ακολουθούσαν υγιεινή διατροφή και περιόριζαν την κατανάλωση αλκοόλ είχαν κατά 27% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σχέση με όσους δεν ακολουθούσαν αυτές τις συστάσεις.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, όπως το περπάτημα ή το τρέξιμο, ενισχύει την καρδιά και μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου. Ταυτόχρονα, δυναμώνει τους αναπνευστικούς μυς, γεγονός που συμβάλλει στην καλύτερη λειτουργία των πνευμόνων και στον περιορισμό συμπτωμάτων όπως η δύσπνοια.
Η άσκηση αυξάνει επίσης τη δράση των αντιοξειδωτικών ενζύμων, τα οποία προστατεύουν τα κύτταρα από περαιτέρω φθορά.
Σημαντική είναι και η επαρκής πρόσληψη νερού, καθώς η καλή ενυδάτωση βοηθά στην ομαλή λειτουργία των οργάνων και αραιώνει τη βλέννα, ώστε να απομακρύνεται ευκολότερα από τους πνεύμονες.
«Η διακοπή του καπνίσματος, σε συνδυασμό με την άσκηση και την υγιεινή διατροφή, συμβάλλει συνολικά στην καλύτερη πνευμονική λειτουργία», εξηγεί ο πνευμονολόγος Ογκουστίν Λι.
Οι μόνιμες βλάβες και η αξία του προληπτικού ελέγχου
Παρά τη σημαντική βελτίωση που μπορεί να επιτευχθεί, υπάρχουν βλάβες που ο οργανισμός δεν μπορεί να αναστρέψει.
Ο καπνός καταστρέφει τις κυψελίδες, τους μικροσκοπικούς αερόσακους των πνευμόνων μέσω των οποίων το οξυγόνο περνά στο αίμα και αποβάλλεται το διοξείδιο του άνθρακα. Οι κυψελίδες που καταστρέφονται δεν αναγεννώνται. Εάν η απώλειά τους είναι εκτεταμένη, μπορεί να εμφανιστεί εμφύσημα, μια μη αναστρέψιμη μορφή χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας που δυσχεραίνει σοβαρά την αναπνοή.
«Όταν οι αεραγωγοί έχουν υποστεί ουλοποίηση, η βλάβη δεν μπορεί να αποκατασταθεί», σημειώνει ο Λι.
Επιπλέον, το κάπνισμα επιταχύνει τον φυσιολογικό ρυθμό μείωσης της πνευμονικής λειτουργίας. Για τον λόγο αυτό, ένας πρώην καπνιστής μπορεί να εξακολουθεί να εμφανίζει δύσπνοια ή χρόνιο βήχα ακόμη και πολλά χρόνια μετά τη διακοπή.
Μόνιμες μπορεί να είναι και ορισμένες βλάβες στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Οι τοξικές ουσίες του καπνού προκαλούν αλλοιώσεις στο DNA των πνευμονικών κυττάρων. Κάποια από αυτά τα κύτταρα πεθαίνουν, ενώ άλλα μπορεί να επιβιώσουν και να αρχίσουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, οδηγώντας στην εμφάνιση καρκίνου.
Γι’ αυτό και ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα, μολονότι μειώνεται αισθητά μετά τη διακοπή, μπορεί να παραμένει τρεις έως τέσσερις φορές υψηλότερος ακόμη και έπειτα από δεκαετίες, σε σύγκριση με κάποιον που δεν κάπνισε ποτέ.
Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος είναι, επομένως, ιδιαίτερα σημαντικός, κυρίως για όσους κάπνιζαν πολλά τσιγάρα επί σειρά ετών. Η ετήσια αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα, όταν οι δυνατότητες θεραπείας είναι σαφώς μεγαλύτερες.
«Ο προληπτικός έλεγχος μάς επιτρέπει να εντοπίζουμε τον καρκίνο του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο, όταν είναι περισσότερο αντιμετωπίσιμος», επισημαίνει ο Σίνγκι.
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται και όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως δύσπνοια ή βήχας που επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες. Μπορεί να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας. Η νόσος δεν θεραπεύεται, μπορεί όμως να ελεγχθεί αποτελεσματικότερα όταν διαγνωστεί εγκαίρως.
Το γεγονός ότι ορισμένες βλάβες δεν αναστρέφονται δεν μειώνει τη σημασία της διακοπής. Οι πρώην καπνιστές μπορούν να κερδίσουν όχι μόνο περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά κυρίως περισσότερα χρόνια με καλύτερη υγεία, μεγαλύτερη αυτονομία και λιγότερους περιορισμούς.
Ορισμένοι καπνιστές δηλώνουν ότι απολαμβάνουν τη συνήθειά τους και σκοπεύουν να συνεχίσουν μέχρι το τέλος της ζωής τους. Οι γιατροί, όμως, προειδοποιούν ότι οι συνέπειες του καπνίσματος δεν οδηγούν πάντοτε σε έναν γρήγορο θάνατο. Συχνά προηγούνται χρόνια σοβαρής αναπηρίας, εξάρτησης από οξυγόνο και συνεχούς επιδείνωσης της αναπνευστικής λειτουργίας.
«Δεν μπορείς να περπατήσεις, δυσκολεύεσαι να βγεις από το σπίτι και ακόμη και ένα ήπιο κρυολόγημα μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή κρίση και να προκαλέσει αναπνευστική ανεπάρκεια», αναφέρει ο Λι. «Μπορεί να είναι ένας πολύ δύσκολος θάνατος».
news247.gr
