Στις 27 Φεβρουαρίου 2026 οργανώθηκε στην Αθήνα, , επιστημονικό συνέδριο με τίτλο: ΜΝΗΜΗ ΜΑΝΩΛΗ ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗ από μη Κωους μαθητές του.Η Κως ,η πατρίδα του ήταν επισήμως(σε επίπεδο εισηγητών) απούσα! Έτσι εντελώς αυθόρμητα, σκεφτήκαμε εμείς οι συμπατριώτες του στο νησί μας, όχι να οργανώσουμε ένα αντίστοιχο συνέδριο που θα κάλυπτε την τεράστια προσφορά του στη Φιλολογία και την εκκλησιαστική Μουσική, τουλάχιστον(αυτό ας το σκεφτούν οι Ομότεχνοί του),αλλά να επιλέξουμε μια κατάθεση ψυχής στη μνήμη του, ως μαθητές των φροντιστηρίων του. Με την έννοια αυτή, η αποψινή εκδήλωση ,προς άρση παρεξηγήσεων και παρανοήσεων, χωρίζεται σαφώς σε δύο μέρη: Στο προτασσόμενο, ο λόγος δίνεται αποκλειστικά σε Σύγχρονους του και σε Μαθητές του, για να ανακαλέσουν στη μνήμη τους και να κάνουν ευρύτερα γνωστές στιγμές προσωπικές και ανθρώπινες. Στο δεύτερο μέρος, που θα έχει επίσημο χαρακτήρα και βρίσκεται υπό την αιγίδα του ΦΙΛΗΤΑ και προεδρία της κ.Τουλαντά, θα μπορέσουν εκπρόσωποι των τοπικών Αρχών και άλλοι συμπατριώτες ,μέλη της οικογένειας του, φίλοι και συνάδελφοι του, να καταθέσουν την δική τους τιμητική συμβολή τιμώντας την μνήμη του μεγάλου Κωου. Ελπίζω στη κατανόηση σας για αυτή την διαδικαστική εκδοχή της αποψινής εκδήλωσης.
Για όσους δεν με γνωρίζουν, είμαι απλά και εγώ ένα «Χατζηγιακουμάκι». Υπήρξα μαθητής στα φροντιστήρια του Μανόλη Χατζηγιακουμη για την είσοδο μου στο πανεπιστήμιο, το 1970. Θα έμπαιναν τότε ένας στους πέντε υποψηφίους. Χωρίς αυτόν, εγώ τουλάχιστον, δεν θα εισαγόμουν σε ελληνικό πανεπιστήμιο; Με τα σημερινά μέτρα, οι επιλογές ήταν απίστευτα λιγότερες.
Του οφείλω λοιπόν το «ευ Ζην». .Η πορεία στο φροντιστήριο ανηφορική αλλά εγγυώμενη επιτυχία, ιδίως για εμάς τα παιδιά της Επαρχίας, που μειονεκτούσαμε έναντι των προερχομένων από την Αθήνα και τα άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου ανέκαθεν λειτουργούσαν οργανωμένα φροντιστήρια ,τα οποία η πλειονότητα των υποψηφίων παρακολουθούσε τουλάχιστον από την Τετάρτη γυμνασίου(πρώτη Λυκείου με τα σημερινά δεδομένα).Στη Κω, δεν υπήρχαν τότε ακόμη οργανωμένα φροντιστήρια και οι καθηγητές του ιπποκράτειου γυμνασίου, παρ ολη την προσπάθεια που κατέβαλαν στη τάξη, ,δεν επιτρέπονταν ,ως δημόσιο υπάλληλοι, να ασκήσουν επιπρόσθετο ,ιδιωτικά, διδακτικό έργο.
Έπρεπε λοιπόν σε δύο θερινούς μήνες, μετά την λήψη του απολυτηρίου να καλύψουμε χρονικά, την απόσταση τριών τουλάχιστον ετών από τους συνυποψήφιους μας των μεγάλων πόλεων. Ο λόγος λοιπόν για τον μεγάλο δάσκαλο: Οδηγός επιτυχίας κατά Μανώλη Χατζηγιακουμή: Κανένας εφησυχασμός, εντατικοποίηση της μελέτης ,εντός και εκτός Φροντιστηρίου, στα όρια της σωματικής και ψυχικής κατάρρευσης (σε συνθήκες αφόρητης αθηναϊκής καλοκαιρινής ζέστης, σε άγνωστο περιβάλλον για εμάς από την επαρχία και με τεράστια χρονική πίεση) και κυρίως μέθοδος διδασκαλίας .
Ενώ στα άλλα αθηναϊκά φροντιστήρια η ακολουθούμενη διδακτική μέθοδος εξαντλείτο βασικά στην απομνημόνευση βασιζόμενη και στους νόμους των πιθανοτήτων και της στατιστικής(Τι θέμα «έπεσε» τις προηγούμενες χρονιές και τι θα « πέσει» στις φετινές εξετάσεις) ,ο Χατζηγιακουμής, περιοριζόμενος βασικά στα αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά, μας έμαθε δύο πολύ σημαντικά πράγματα:Το πρώτο να μπορούμε να μεταφράζουμε στη καθαρεύουσα (τότε) οποιοδήποτε κείμενο της αρχαίας-δόκιμης ελληνικής γραμματείαςμε ευκολότερο τον Ξενοφώντα και δυσκολότερους τον Δημοσθένη και τον Θουκυδίδη(χρησιμοποιώντας κύκλους και γραμμές) .
Επιτρέψτε μου εδώ μια συμπλήρωση: Η μετάφραση ενός αρχαίου έργου είναι μια διπλή γλωσσική πράξη. Η πρώτη, προϋποθέτει να έχει κανείς, όπως στην Επιγραφική(Κλάδο της αρχαιολογίας) στερεή γνώση του αρχαίου γλωσσικού ιδιώματος,(Λεξιλογιο, Γραμματική,Συντακτικό). Η δεύτερη, να έχει επίσης βαθειά γνώση, και αίσθηση, του νεοελληνικού γλωσσικού ιδιώματος. Χωρίς την διπλή αυτή προϋπόθεση, δεν μπορεί να υπάρξει μεταφραστικό εγχείρημα με την αναγκαία πληρότητα και επάρκεια ,ώστε να μας εξασφαλίσει την πολυπόθητη επιτυχή έκβαση στις ακραία ανταγωνιστικές εξετάσεις
Το δεύτερο στοιχείο για την επιτυχία, κατά Χατζηγιακουμή, ήταν να μάθουμε Λατινικά, ως ξένη ομιλούμενη γλώσσα. Ποιός από τους συμμαθητές στο φροντιστήριο δεν θυμάται την τρίτομη μέθοδο Λατινικής του Μιχαηλ Δέφνερ και το γεγονός ότι, από όλα τα φροντιστήρια των Αθηνών, μόνο στο δικό μας διαβάζαμε και κατανοούσαμε πλήρως ολόκληρο το βιβλίο του Ιουλίου Καίσαρα για τον γαλατικό πόλεμο? Αρκεί ένα παράδειγμα, με ένα θέμα που μας τόνιζε τότε ότι πληρούσε τις προδιαγραφές να τεθεί στις εξετάσεις(SOS δηλαδή) και το ανασύρω απόψε από το φροντιστηριακό αρχείο μου, που το τηρώ με ευλάβεια ,ήδη για 56 χρόνια:
De bello gallico.Lib.V.48
….ibi ex captivis cognoscit ,quae apud Ciceronem gerantur quantoque in periculo res sit.Tum quidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet,uti ad Ciceronem epistolam deferat.Hanc graecis coscriptam litteris mittit,ne intecepta epistola nostra ab hostibus concilia cognoscantur.Si adire non posit,monet ut tragulam cum epistola ad ammentum deligata intra munitionem castrorum abiciat,,,,,
Εκεί μαθαίνει από αιχμαλώτους τι συμβαίνει στον Κικέρωνα και πόσο επικίνδυνο ήταν το πράγμα. Τότε πείθει κάποιον από τους Γαλάτες ιππείς, έναντι μεγάλων αμοιβών, να μεταφέρει επιστολή στον Κικέρωνα. Αυτήν την επιστολή, στέλλει γραμμένη στα Ελληνικά προκειμένου να μην γίνουν γνωστά τα σχέδια μας από τους εχθρούς, αν αυτή συλλαμβάνονταν ,Εάν ο Γαλάτης ιππέας δεν θα μπορέσει να πλησιάσει (για να επιδώσει την επιστολή) τον συμβουλεύει, αφού την προσδέσει σε ακόντιο, να την ρίψει εντός της οχύρωσης του στρατοπέδου…,
Η συνέχεια ,χωρίς το λατινικό πλέον κείμενο: Στην επιστολή γράφει ειδικότερα ότι αναχώρησε μετά των λεγεώνων και ότι θα αφιχθεί ταχέως. Προτρέπει δε (τον Κικέρωνα) να διατηρήσει την παλαιή του ανδρεία. Ο γαλάτης, αναμείχθηκε με τους πολιορκητές και φοβηθείς ,ρίπτει το ακόντιο(με την επιστολή) εντός του στρατοπέδου. Τούτο καρφώθηκε σε πύργο του στρατοπέδου και επί διήμερο δεν παρατηρήθηκε από κανένα. Την τρίτη ημέρα εντοπίζεται από κάποιο στρατιώτη, αφαιρεθέν δε μεταφέρεται στον Κικέρωνα. Εκείνος, την ξαναδιαβάζει εις την συνέλευση των στρατιωτών, πράγμα που περιβάλλει με μεγάλη χαρά όλους’’’.
Κυρίες και Κύριοι,
Εμείς οι Νομικοί, χρησιμοποιούμε ,ιδίως στο αστικό δίκαιο, τον τεχνικό όρο(terminus Technicus) Εικαζόμενη βούληση, δηλαδή την υποθετική θέληση ενός προσώπου, την οποία δεν έχει εκφράσει ρητά, αλλά εκτιμάται αντικειμενικά, πράγμα που συνάγεται από την υπόλοιπη συμπεριφορά του ότι θα την είχε υπό τις ίδιες συνθήκες εξωτερικεύσει. . Στη περίπτωση μας ,ίσως ο Μανώλης Χατζηγιακουμής, στο μέτρο που ανακαλώ στη μνήμη μου συναντήσεις-συζητησεις μαζί του αλλά και από την όλη συμπεριφορά του, μάλλον δεν θα συμφωνούσε τόσο με την εκδήλωση στην Αθήνα, όσο και με την αποψινή. Πιστεύω πάντως ότι, με την αγάπη που εξωτερίκευε πάντα και παντού όπου βρίσκονταν απέναντι μας ως μαθητών ιδίως δε και συμπατριωτών του, θα μας συγχωρήσει.
Αχιλλέας Γ.Κουτσουράδης
