Η Κως, το νησί του Ιπποκράτη, συγκαταλέγεται σταθερά στις δέκα κορυφαίες πύλες εισόδου της χώρας, με το αεροδρόμιο «Ιπποκράτης» να προσεγγίζει ήδη τα όρια της δυναμικότητάς του. Κι όμως, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κίνησης παραμένει καθηλωμένο στις οργανωμένες παραλίες και τα μεγάλα θέρετρα. Στο εσωτερικό του «Κήπου του Αιγαίου», ανάμεσα στις πλαγιές του Δικαίου με τα γραφικά χωριά όπως η Ζια, το Ασφενδιού και το Πυλί, και στους αναγεννώμενους αμπελώνες του νησιού, κρύβεται το μεγάλο, ανεκμετάλλευτο στοίχημα. Η Κως διαθέτει ήδη ό,τι αναζητά ο σύγχρονος ταξιδιώτης: αυθεντικά χωριά, τοπική γαστρονομία και μια ζωντανή αγροτική παράδοση που περιμένει να αφηγηθεί την ιστορία της.
Δεν είναι μαγική λύση, είναι σχέση εμπιστοσύνης
Ο αγροτουρισμός δεν είναι ένα ακόμη «Ελ Ντοράντο» που θα μετατρέψει αυτόματα κάθε χωριό σε προορισμό. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος κρίνεται εξίσου από το πόσα έσοδα δημιουργεί όσο και από το πόσο ωφελεί την τοπική κοινότητα. Ο καθηγητής Louis Jolin συνοψίζει τη βιωσιμότητα σε τρεις πυλώνες: σεβασμό στην κοινότητα και την ταυτότητά της, οικονομικά και κοινωνικά οφέλη για τους κατοίκους, και ουσιαστική συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων. Ο ντόπιος δεν είναι απλώς «εργατικό δυναμικό» ή «κοινότητα υποδοχής»: είναι κομμάτι της ίδιας της εμπειρίας που αναζητά ο ταξιδιώτης.
Τι κάνουν οι ανταγωνιστές μας
Η σύγκριση με τρεις κορυφαίους μεσογειακούς προορισμούς είναι αποκαλυπτική.
Στην Ιταλία, ο θεσμός του agriturismo έχει ωριμάσει εντυπωσιακά: το 2024 καταγράφηκαν περίπου 26.100 αδειοδοτημένες αγροτουριστικές επιχειρήσεις, σχεδόν διπλάσιες από το 2014, που καλύπτουν το 64% των ιταλικών δήμων, με περίπου 4 εκατομμύρια αφίξεις και 15,5 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις. Το μυστικό; Η σύνδεση με την αυθεντική γαστρονομία: γεύματα «from farm to fork», μαθήματα μαγειρικής, δοκιμές κρασιού και ελαιολάδου.
Στη Γαλλία, το δίκτυο Gîtes de France, που ιδρύθηκε το 1955 από αγρότες και αιρετούς για να αναχαιτίσουν την ερήμωση της υπαίθρου, αριθμεί σήμερα 55.000 καταλύματα και 42.000 ιδιοκτήτες. Το 2024 σημείωσε 27,2 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις, αυξημένες κατά 3%, και παράγει περί τα 2,2 δισεκατομμύρια ευρώ άμεσου και έμμεσου τζίρου, στηρίζοντας πάνω από 31.000 θέσεις εργασίας. Πρόκειται για ένα μοντέλο «αργού τουρισμού» και φιλοξενίας στο σπίτι του ντόπιου.
Στην Ισπανία, το turismo rural προσέλκυσε το 2024 πάνω από 4,7 εκατομμύρια ταξιδιώτες και 12,6 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις, με τους ξένους επισκέπτες να αυξάνονται κατά 13,5%. Χαρακτηριστικό: τα καταλύματα οφείλουν εκ του νόμου να εδράζονται σε αρχιτεκτονική της περιοχής ή σε ενεργές αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Συγκριτική εικόνα των τριών μοντέλων
Δείκτης (2024) | Ιταλία (agriturismo) | Γαλλία (Gîtes de France) | Ισπανία (turismo rural) |
Μονάδες / καταλύματα | περ. 26.100 επιχειρήσεις | 55.000 καταλύματα | Καταχωρισμένα ανά Περιφέρεια |
Διανυκτερεύσεις | περ. 15,5 εκατ. (2023) | 27,2 εκατ. (+3%) | 12,6 εκατ. (+0,4%) |
Επισκέπτες / αφίξεις | περ. 4 εκατ. (2023) | 42.000 ιδιοκτήτες | 4,7 εκατ. ταξιδιώτες |
Στοιχείο κλειδί | Γαστρονομία «farm to fork» | περ. 2,2 δισ. € τζίρος, 31.000+ θέσεις | Ξένοι +13,5% |
Το δρομολόγιο για την Κω
Από τα τρία αυτά μοντέλα προκύπτουν συγκεκριμένα μαθήματα για την Κω, με κοινό παρονομαστή την ανάγκη να ξεχωρίσει ο προορισμός μέσα στο πλήθος. Πρώτον, χρειάζεται ένα αναγνωρίσιμο «σήμα ποιότητας», όπως το ιταλικό agriturismo ή το γαλλικό label, που εγγυάται την αυθεντικότητα. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη το Ειδικό Σήμα Αγροτουρισμού. Το ζητούμενο είναι η ευρεία υιοθέτησή του. Δεύτερον, η γαστρονομία και ο οίνος ως αιχμή: το κρασί από τους αμπελώνες του Ασφενδιού και του Πυλιού, το μέλι, το τυρί και οι τοπικές γεύσεις αποτελούν ακριβώς το είδος εμπειρίας «από το χωράφι στο πιάτο» που εκτόξευσε την Ιταλία.
Τρίτον, η ισχυρή ψηφιακή παρουσία. Όπως δείχνει το γαλλικό παράδειγμα, μια κομψή και λειτουργική διαδικτυακή πύλη, εμπλουτισμένη με άρθρα, βίντεο και εικόνες, είναι το κανάλι μέσω του οποίου ο σύγχρονος επισκέπτης επιλέγει προορισμό. Οι ίδιοι οι τουρίστες, μάλιστα, γίνονται πρεσβευτές μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Και, πάνω απ' όλα, η τοπική κοινωνία πρέπει να συμμετέχει εξαρχής στον σχεδιασμό: όχι ως θεατής ή κριτής, αλλά ως συνδιαμορφωτής. Όπως ορίζει και η τουριστική πολιτική του Κεμπέκ, βιώσιμος είναι ο τουρισμός που αξιοποιεί βέλτιστα τους περιβαλλοντικούς πόρους, σέβεται την κοινωνικοπολιτισμική αυθεντικότητα των κοινοτήτων και αποφέρει οφέλη σε όλους τους εμπλεκόμενους.
Η Κως δεν χρειάζεται να γίνει Τοσκάνη ή Προβηγκία. Χρειάζεται να γίνει, με αυτοπεποίθηση, ο εαυτός της, αφήνοντας την ύπαιθρό της να μιλήσει.
*Ο Κώστας Φάλαγγας είναι Ξενοδόχος (Mitsis Bali Paradise), μέλος του ΔΣ του Επιμελητηρίου Ρεθύμνηςκαι σύμβουλος managementξενοδοχείων & τουρισμού
Πηγές στοιχείων
Κως: Μία από τις δέκα κορυφαίες πύλες διεθνών αεροπορικών αφίξεων της χώρας (ΙΝΣΕΤΕ 2024). Ο Αερολιμένας «Ιπποκράτης» (Fraport Greece) προσεγγίζει τα όρια δυναμικότητας. Χωριά Ζια/Ασφενδιού/Πυλί, αμπελώνες & οινοτουρισμός: athinorama.gr, travel.gr.
Ιταλία: ISTAT / Italy Law Firms: περίπου 26.129 αγροτουριστικές επιχειρήσεις το 2024, 64% των δήμων, περίπου 4 εκατ. αφίξεις & 15,5 εκατ. διανυκτερεύσεις (2023).
Γαλλία: Gîtes de France, Bilan 2024 (27,2 εκατ. διανυκτερεύσεις, 55.000 καταλύματα, 42.000 ιδιοκτήτες. Μελέτη MKG Consulting: περίπου 2,2 δισ. € τζίρος, 31.520 θέσεις εργασίας).
Ισπανία: INE, Encuesta de Ocupación en Alojamientos de Turismo Rural 2024 (4.773.632 ταξιδιώτες, 12.660.212 διανυκτερεύσεις, ξένοι +13,53%).
Πλαίσιο: Συνημμένα άρθρα «Τουριστική ανάπτυξη σε αγροτικό περιβάλλον» (Louis Jolin / Πολιτική Τουρισμού Κεμπέκ) και «Comment développer le tourisme dans un village ?». Ειδικό Σήμα Αγροτουρισμού: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης / Υπουργείο Τουρισμού.
*Ο Κώστας Φάλαγγας είναι Ξενοδόχος (Mitsis Bali Paradise) και μέλος του ΔΣ του Επιμελητηρίου Ρεθύμνης
