Η Κως είναι ένα από τα πιο όμορφα και πιο δημοφιλή νησιά του Αιγαίου. Ακριβώς γι' αυτό, το ερώτημα που πρέπει σήμερα να μας απασχολεί δεν είναι πόσο «πράσινο» θα είναι το επόμενο ξενοδοχείο, αλλά αν το ίδιο το νησί αντέχει περισσότερες κλίνες. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικά μεγέθη, που συχνά τα μπερδεύουμε.
Ένα ξενοδοχείο μπορεί να είναι υποδειγματικά ενεργειακά αποδοτικό ως κτίριο και, ταυτόχρονα, αθροιζόμενο με δεκάδες άλλα, να αυξάνει δραματικά τη συνολική επιβάρυνση
ενός τόπου. Η αποδοτικότητα ανά τετραγωνικό μέτρο είναι ζήτημα μηχανικής. Η φέρουσα ικανότητα ενός προορισμού είναι ζήτημα ορίων.
Τα νούμερα μιλούν καθαρά. Σύμφωνα με στοιχεία του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος που επικαλείται η πρωτοβουλία πολιτών «Sustainable Kos», οι ξενοδοχειακές κλίνες της Κω αυξήθηκαν κατά 43% μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, από περίπου 40.240 το 2009 σε 57.463 το 2023. Οι πεντάστερες κλίνες, οι πιο απαιτητικές σε πόρους, εκτοξεύτηκαν κατά 352%. Και δεν σταματά εκεί: σε αδειοδοτικές διαδικασίες βρίσκονται ήδη περί τις 3.500 νέες κλίνες, ενώ αν συνυπολογιστούν και οι αδήλωτες, η πραγματική πίεση είναι σαφώς μεγαλύτερη.
Από τη στιγμή που ξεκινά το σκάψιμο για μια νέα μονάδα, δεν γεννιέται μόνο μια ενεργειακή ανάγκη. Γεννιέται πρόσθετη ζήτηση για νερό, ρεύμα, δρόμους, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων και μεταφορές. Γεννιέται ανάγκη για εργατικά χέρια, άρα και για κατοικία που ήδη σπανίζει. Και χάνεται κάτι που δεν επιστρέφει: γη και τοπίο. Σε ένα νησί, όλα αυτά τα όρια είναι πιο στενά και πιο ορατά απ' ό,τι στην ηπειρωτική χώρα.
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση. Η φέρουσα ικανότητα δεν είναι στατικό μέγεθος, αλλά δυναμικό. Εξαρτάται ευθέως από τις δημόσιες υποδομές. Ένα νησί με σύγχρονο δίκτυο ύδρευσης, μονάδα αφαλάτωσης, σωστή αποχέτευση και ολοκληρωμένη διαχείριση απορριμμάτων αντέχει περισσότερα από ένα νησί που στηρίζεται σε δίκτυα δεκαετιών. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι ένα τυφλό οριζόντιο πλαφόν, αλλά μια τεκμηριωμένη, ανά προορισμό μελέτη φέρουσας ικανότητας, που να συνδέει κάθε νέα άδεια με την πραγματική αντοχή του τόπου.
Δεν είναι τυχαίο ότι το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό κινείται προς αυτή ακριβώς την κατεύθυνση: προτεραιότητα στην αναβάθμιση του υπάρχοντος τουριστικού προϊόντος αντί της ανεξέλεγκτης προσθήκης κλινών, ανώτατα όρια δυναμικότητας σε πολλά νησιά και αυστηρότεροι όροι στις κορεσμένες περιοχές. Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο, από την πλευρά του, ζητά υποχρεωτικές εκθέσεις φέρουσας ικανότητας και διαφοροποιημένη αντιμετώπιση ανά προορισμό. Η κατεύθυνση είναι σωστή, αρκεί να εφαρμοστεί με στοιχεία και όχι με γενικεύσεις.
Υπάρχει και μια βαθύτερη, οικονομική διάσταση. Όσο αυξάνουμε αδιάκοπα την τουριστική δυναμικότητα, τόσο μεγαλώνει η εξάρτηση της τοπικής οικονομίας από έναν και μόνο κλάδο. Η μονοκαλλιέργεια, όποια κι αν είναι, είναι πάντα εύθραυστη. Μια υγιής οικονομία νησιού χρειάζεται και τον πρωτογενή τομέα, και τη μεταποίηση, και τις υπηρεσίες, ώστε μια κακή τουριστική χρονιά να μη μετατρέπεται αυτομάτως σε κοινωνική κρίση.
Ποια είναι, λοιπόν, η πρόταση; Να στρέψουμε την ενέργεια και το κεφάλαιο από την επέκταση στην αναβάθμιση. Το υφιστάμενο απόθεμα της Κω, ιδίως οι παλαιότερες μονάδες, έχει τεράστια περιθώρια βελτίωσης: ενεργειακή θωράκιση, εξοικονόμηση νερού, ανανεώσιμες πηγές, ποιοτικές υπηρεσίες, επιμήκυνση της σεζόν. Ένα ανακαινισμένο, αποδοτικό ξενοδοχείο αποφέρει περισσότερα, με μικρότερο αποτύπωμα, από ένα καινούργιο που απλώς προσθέτει κλίνες σε ένα ήδη κορεσμένο σύστημα.
Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η αξία ενός προορισμού δεν κρίνεται από τον αριθμό των κλινών, αλλά από την απόδοση της κάθε κλίνης. Ένα νησί που στοχεύει σε υψηλότερη μέση δαπάνη ανά επισκέπτη, σε μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής και σε επιμήκυνση της σεζόν,
μπορεί να αυξήσει σημαντικά τα έσοδά του χωρίς να προσθέσει ούτε ένα δωμάτιο. Το ζητούμενο είναι αξία, όχι όγκος. Και η αξία χτίζεται με ποιότητα, ταυτότητα και σεβασμό στον τόπο, όχι με τετραγωνικά.
Η πραγματική βιωσιμότητα δεν μετριέται μόνο σε κιλοβατώρες ανά τετραγωνικό μέτρο. Μετριέται στο κατά πόσο διατηρούμε το φυσικό περιβάλλον, το τοπίο, την κατοικία, τους πόρους και την ποιότητα ζωής των κατοίκων, ώστε να παραμείνει ελκυστικός και ο ίδιος ο προορισμός. Ένα νησί που χάνει την ταυτότητά του, χάνει τελικά και τους επισκέπτες του.
Γι' αυτό το σωστό ερώτημα για την Κω δεν είναι πόσο πράσινο θα είναι το επόμενο ξενοδοχείο. Είναι αν χρειαζόμαστε πραγματικά περισσότερες κλίνες και, κυρίως, πόσες μπορεί να αντέξει το νησί. Η απάντηση οφείλει να δοθεί πριν, και όχι μετά, την επόμενη αδειοδότηση.
* Ο Κώστας Φάλαγγας είναι Ξενοδόχος (Mitsis Bali Paradise), μέλος του ΔΣ του Επιμελητηρίου Ρεθύμνης και Σύμβουλος Management Ξενοδοχείων και Τουρισμο
