Η νέα μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού & Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) , αμφισβητεί όσα θεωρούσαμε δεδομένα για τη συμβολή του τουρισμού στην ελληνική οικονομία και ανοίγει τη συζήτηση για το αναπτυξιακό μέλλον των νησιών
Κάθε χρόνο, όταν ολοκληρώνεται η τουριστική περίοδος, η συζήτηση επαναλαμβάνεται σχεδόν τελετουργικά. Πόσοι επισκέπτες ήρθαν; Πόσο αυξήθηκαν οι αφίξεις; Πόσα χρήματα εισπράξαμε; Ήταν καλύτερη η χρονιά από την προηγούμενη;
Για το Νότιο Αιγαίο, μια περιφέρεια που έχει συνδέσει την οικονομική της ταυτότητα με τον τουρισμό, οι απαντήσεις έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Ωστόσο, υπάρχει ένα ερώτημα που σπανίως βρίσκεται στο επίκεντρο: Από τα χρήματα που ξοδεύουν οι επισκέπτες, πόσα μετατρέπονται πραγματικά σε εισόδημα, παραγωγή και ευημερία για τους κατοίκους των νησιών;
Η νέα μελέτη του ΚΕΠΕ, με τίτλο «Η συνεισφορά του τουρισμού στην ελληνική οικονομία», που δημοσιεύθηκε τον πριν από μερικές ημέρες ( Οκτώβριος 2026) , επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό ακριβώς το ερώτημα , ενώ τα συμπεράσματά της αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή.
Η μεγάλη συνεισφορά και η παγίδα των αριθμών
Η οικονομική σημασία του τουρισμού είναι αδιαμφισβήτητη. Σύμφωνα με τη μελέτη, η συνολική άμεση και έμμεση επίδραση των διεθνών ταξιδιωτικών εισπράξεων αντιστοιχεί περίπου στο 11% του ελληνικού ΑΕΠ και στο 13% της απασχόλησης, με βάση τη συγκεκριμένη μεθοδολογική προσέγγιση των ερευνητών.
Πρόκειται για σημαντικά μεγέθη, που αποτυπώνουν τη δυνατότητα του τουρισμού να κινητοποιεί οικονομικές δραστηριότητες πολύ πέρα από τα ξενοδοχεία και την εστίαση.
Η περίπτωση του Νοτίου Αιγαίου είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική. Η Ρόδος, η Κως, η Σαντορίνη, η Μύκονος και δεκάδες άλλα νησιά αποτελούν βασικούς πυλώνες της ελληνικής τουριστικής οικονομίας. Εδώ, όμως, η μελέτη επισημαίνει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.
Σε ορισμένες ανεπίσημες προσεγγίσεις όπως του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), η άμεση συμβολή του τουρισμού στο περιφερειακό προϊόν του Νοτίου Αιγαίου εμφανίζεται να ξεπερνά ακόμη και το 100%.
Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τέτοιες εκτιμήσεις οικονομικά μη ρεαλιστικές. Το πρόβλημα βρίσκεται στη σύγχυση μεταξύ τουριστικών εισπράξεων και προστιθέμενης αξίας.
Με απλά λόγια, τα χρήματα που εισπράττει μια επιχείρηση δεν αποτελούν στο σύνολό τους νέο πλούτο για την οικονομία. Μέρος τους χρησιμοποιείται για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών που έχουν ήδη παραχθεί αλλού, εντός ή εκτός Ελλάδας.
Επομένως, η σύγκριση του συνολικού τουριστικού τζίρου με το περιφερειακό ΑΕΠ μπορεί να δημιουργήσει μια παραπλανητική εικόνα.
Άλλο πράγμα είναι πόσα χρήματα εισέρχονται σε έναν προορισμό και άλλο πόση οικονομική αξία δημιουργείται τελικά σε αυτόν.
Ας εξετάσουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας επισκέπτης ξοδεύει 1.000 ευρώ κατά τη διάρκεια των διακοπών του στην Κω. Ένα μέρος κατευθύνεται στο ξενοδοχείο, άλλο στην εστίαση, στις μεταφορές και στις τοπικές επιχειρήσεις.Αν όμως το ξενοδοχείο αγοράζει εισαγόμενα τρόφιμα, εξοπλισμό και αναλώσιμα, ενώ μέρος των υπηρεσιών παρέχεται από επιχειρήσεις εκτός της τοπικής οικονομίας, σημαντικό τμήμα αυτής της δαπάνης μεταφέρεται αλλού.Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εισαγωγές είναι κατ’ ανάγκη αρνητικές. Σημαίνει όμως ότι περιορίζεται η δυνατότητα της τοπικής οικονομίας να αξιοποιήσει πλήρως την τουριστική ζήτηση.
Η μελέτη αναδεικνύει ακριβώς αυτή την εξάρτηση του ελληνικού τουρισμού από εισαγόμενες εισροές και την ανάγκη ισχυρότερων διασυνδέσεων με την εγχώρια παραγωγή.
Για το Νότιο Αιγαίο, όπου η νησιωτικότητα αυξάνει το κόστος μεταφορών και περιορίζει σε αρκετές περιπτώσεις την παραγωγική δυνατότητα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.Η πρόκληση δεν είναι μόνο να αυξήσουμε την τουριστική δαπάνη. Είναι να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε μεγαλύτερο μέρος της να κυκλοφορεί στην τοπική οικονομία.
Ένα δεύτερο σημαντικό συμπέρασμα αφορά την απασχόληση.
Η μελέτη καταγράφει σημαντική αύξηση της τουριστικής απασχόλησης, ιδιαίτερα μεταξύ νέων και γυναικών. Παράλληλα, όμως, επισημαίνει τις σχετικά χαμηλές αμοιβές, την επισφάλεια και την περιορισμένη συμβολή του τουρισμού στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη οικονομική αντίφαση.Μια δραστηριότητα μπορεί να δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας χωρίς να αυξάνει αντίστοιχα την παραγόμενη αξία ανά εργαζόμενο.Για μια περιφέρεια όπως το Νότιο Αιγαίο, η διαφορά είναι καθοριστική. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τον αριθμό των εργαζομένων ή την πληρότητα των καταλυμάτων.Πρέπει να εξετάζουμε την παραγωγικότητα, τις πραγματικές αμοιβές, τη διάρκεια της απασχόλησης και τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να επενδύουν σε τεχνολογία, ανθρώπινο δυναμικό και καλύτερες υπηρεσίες.Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να δημιουργούμε μια οικονομία που χρειάζεται διαρκώς περισσότερους πόρους για να παράγει αναλογικά περιορισμένη πρόσθετη αξία.
Η επόμενη ημέρα
Το σημαντικότερο μήνυμα της μελέτης είναι η διάκριση μεταξύ μεγέθυνσης και ανάπτυξης.
Η αύξηση των επισκεπτών και των εισπράξεων αποτελεί οικονομική μεγέθυνση. Η αύξηση της παραγωγικότητας, η διαφοροποίηση της παραγωγής και η βελτίωση του πραγματικού εισοδήματος αποτελούν ουσιαστικότερα χαρακτηριστικά της ανάπτυξης.
Για το Νότιο Αιγαίο, η επόμενη ημέρα θα μπορούσε να στηριχθεί σε πέντε συγκεκριμένες κατευθύνσεις.
Πρώτον, σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή. Ξενοδοχεία, εστιατόρια και τουριστικές επιχειρήσεις μπορούν να αναπτύξουν σταθερές συνεργασίες με παραγωγούς τροφίμων, μεταποιητικές επιχειρήσεις και τοπικούς προμηθευτές. Στόχος δεν είναι απλώς η προβολή των τοπικών προϊόντων, αλλά η δημιουργία βιώσιμων εμπορικών αλυσίδων.
Δεύτερον, επενδύσεις στην παραγωγικότητα. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων, η αυτοματοποίηση και η καλύτερη διοικητική οργάνωση μπορούν να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους. Η ανταγωνιστικότητα δεν πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικά στη συμπίεση του κόστους εργασίας.
Τρίτον, διαφοροποίηση της οικονομίας. Η ισχυρή τουριστική δραστηριότητα μπορεί να δημιουργήσει ζήτηση για νέες επιχειρήσεις στην τεχνολογία, στις κατασκευές, στην ενέργεια, στη μεταποίηση και στις εξειδικευμένες υπηρεσίες. Ο τουρισμός πρέπει να λειτουργεί ως πελάτης και επιταχυντής άλλων δραστηριοτήτων, όχι ως η μοναδική οικονομική διέξοδος.
Τέταρτον, καλύτερη διαχείριση των φυσικών και κοινωνικών πόρων. Η αυξημένη τουριστική δραστηριότητα επιβαρύνει υποδομές, κατοικία, υδάτινους πόρους και μεταφορές. Η αξιολόγηση μιας επένδυσης οφείλει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την ιδιωτική της απόδοση, αλλά και τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα των μόνιμων κατοίκων.
Πέμπτο, αποφάσεις βασισμένες σε αξιόπιστα δεδομένα. Η Ελλάδα εξακολουθεί, όπως επισημαίνει το ΚΕΠΕ, να στερείται ολοκληρωμένου θεσμοθετημένου συστήματος Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού. Χωρίς αξιόπιστη μέτρηση της προστιθέμενης αξίας, της απασχόλησης και των οικονομικών διασυνδέσεων, ο σχεδιασμός παραμένει ελλιπής.
Σε περιφερειακό επίπεδο, η συστηματική παρακολούθηση αυτών των μεγεθών θα μπορούσε να βοηθήσει επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς να αξιολογούν καλύτερα τις επενδυτικές τους επιλογές.
Το πραγματικό στοίχημα για τα νησιά μας
Το Νότιο Αιγαίο έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να προσελκύει επισκέπτες από ολόκληρο τον κόσμο. Χρειάζεται, όμως, να απαντήσει σε ένα διαφορετικό ερώτημα: πώς αυτή η δυναμική θα μετατραπεί σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα, ισχυρότερες τοπικές επιχειρήσεις, καλύτερες αμοιβές και μια πιο ανθεκτική περιφερειακή οικονομία;
Ο τουρισμός αποτελεί τεράστιο οικονομικό πλεονέκτημα. Δεν αρκεί, όμως, από μόνος του για να εξασφαλίσει μακροχρόνια ευημερία.Η επόμενη επιτυχία του Νοτίου Αιγαίου δεν θα κριθεί μόνο από το πόσοι τουρίστες θα έρθουν, αλλά από το πόση αξία θα καταφέρουμε να δημιουργήσουμε από την παρουσία τους. Ακόμη μια μελέτη το επιβεβαιώνει , τροφή για σκέψη
.
Πηγή: ΚΕΠΕ, Μελέτες 89, «Η συνεισφορά του τουρισμού στην ελληνική οικονομία», Αθήνα, Οκτώβριος 2026.
* Το παραπάνω κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη. Για την σύνταξη και διόρθωση του παρόντος, έγινε χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
*Ο Βασίλης Βογιατζής MSc , είναι Λογιστής – Φοροτεχνικός Α’ Τάξης , ιδρυτής της Συμβουλευτικής εταιρείας VoyiatzisGroup , με έδρα την Κω.